«Қозыбасы» Қазақ хандығының туы тігілген жер

Әзірге шолу жоқ
0
Пікір қалдырыныз Қаралды - 543

Таныстыру бейнесі

Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған қазақ халқы Мойынқұм даласына келіп хандық құрып ту тіккен Қозыбасы тауы ел тарихындағы маңызы жоғары қасиетті орындардың бірі.

Балқаш көлінен оңтүстікте, Хан тауынан солтүстік – батыста, Жамбыл тауынан шығыста жатқан кең алқаптың ортасындағы жота «Қозыбасы» деп аталады.

Керей мен Жәнібек хандарға қоныс болған құтты мекен – Шу аңғары мен Мойынқұм аймағын байланыстырып жатқан – Қозыбасы өлкесі 2017 жылы «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясындағы «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы бойынша Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандар тізіміне енген.

Жалпы, тарихи зерттеулерде бірнеше Қозыбасы атауы кездеседі. Мұхаммед Хайдар Дулатидың «Тарихи Рашиди» еңбегінде Қазақ хандығының құрылған жері Шу бойындағы Қозыбасы жері екендігі айтылады. Ш. Уалихановтың еңбектерінде «Қозыбасы» деген екі жердің аты аталған. Оның біреуі Верныйдан екі күндік жерде орналасқандығы көрсетіледі де, екіншісі белгісіз. Белгілі ғалым С. Жолдасбаев «Қозыбасы жайлауында Керей хан болған. Ал Шу деген жері қазіргі Шу теміржол бекетінің аймағында Үлкен Хан таудың шығыс жағында «Хан қорасы», «Хан сатысы», Хантауда «Үлкен хан тағы», «Кіші хан тағы» (немесе Бала хан тағы) деген тас хан тақтарының бар екендігі анықталды» – деп жазады.

Мойынқұм жеріне Керей мен Жәнібек сұлтандардың келуіне байланысты бірнеше аңыздар сақталған. Соның бірінде, Сырдың бойынан тышқан жылы қара күзде бір түмен елімен ауа көшкен ағайынды Керей мен Жәнібек сұлтандар қыс түсе Мойынқұмға жетіпті. Құмды қыстап шыққан ел көктемде Тұлпарсазда Керейді ақ киізге көтеріп хан сайлап, өздерін «қазақ» деп атапты. Керей мен Жәнібек сұлтандар Шудың бойына шәһар салдырыпты, олардың жаз жайлауы Қозыбасы, Хан тауы мен Жамбыл тауларында, ал қыстауы Шудың бойы мен Мойынқұм екен. Шудың бойында он жылдай хандық құрған Керей хан Хан тауына жерленіпті. Керей хан дүниеден қайтқанына екі жыл толғанда оның ұрпақтары мен Жәнібек сұлтан Сырға қайта көшіпті. Бұл кезде Жәнібек аты Шу мен Сырға, Арқаға белгілі әрі батыр, әрі ақылды, ел құрметіне бөленген сұлтан екен делінген.

Келесі бір аңыздар Хан сайлауы кезінде ел жабыла қозы сойып топтанып етін жейді, бас сүйектерін бір жерге жинайды. Сөйтіп, бас көп үйілген жер «Қозыбасы» – аталған десе, тағы бір аңыздарда аталған шоқы қозының басына ұқсағандықтан «Қозыбасы» – аталып кеткендігі айталады.

 

Әдебиеттер:

Валиханов Ч.Ч. Из «Тарих-и Рашиди». Сорание сочинений в пяти томах. – Алма-Ата, 1985. – Том 4. – 463 с.

Елеуов М. Шу мен Талас өңірлерінің ортағасырлық қалалары (6-13 ғ. басы). Бірінші бөлім. – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – 210 б.

Кәрібаев Б.Б. Қазақ хандығының құрылу тарихы. – Алматы: «Сардар», 2014. – 520 б.

Листинг ерекшеліктері

Тегтер

3D модель

Пікір қосып баға берініз

Your email is safe with us.

Your rating for this listing :
Rating images

Мекен жай / Байланыс:

Reply to Message